ภาพการประท้วงครั้งใหญ่ในฝรั่งเศสกำลังกลายเป็นอีกหนึ่งความเสี่ยงที่ตลาดการเงินโลกต้องจับตา หลังการชุมนุมขยายตัวไปหลายประเทศในยุโรป ทั้งเบลเยียม อิตาลี สเปน และโปรตุเกส ท่ามกลางความไม่พอใจเรื่องค่าครองชีพ ราคาพลังงาน ค่าแรง และการลดงบประมาณบริการสาธารณะ
ความวุ่นวายเกิดขึ้นในช่วงที่รัฐบาลยุโรปหลายประเทศกำลังเผชิญปัญหาหนี้สาธารณะสูง เศรษฐกิจเติบโตช้า และต้นทุนกู้ยืมปรับเพิ่มขึ้น จนเริ่มมีคำถามว่าความไม่สงบทางสังคมครั้งนี้จะพัฒนาเป็นวิกฤติหนี้รัฐบาลยุโรปเหมือนช่วงปี 2010–2012 หรือไม่
คำตอบอาจยังไม่ใช่ในเวลานี้ แต่ความเสี่ยงทางการคลังของยุโรปกำลังถูกทดสอบอย่างจริงจัง โดยเฉพาะฝรั่งเศส ซึ่งมีเศรษฐกิจขนาดใหญ่อันดับสองของยูโรโซน
จากปัญหาค่าครองชีพ สู่การประท้วงที่ลุกลามทั่วทวีป
การประท้วงในฝรั่งเศสเริ่มจากความไม่พอใจของนักเรียนและครูต่อคุณภาพการศึกษา ทั้งปัญหาขาดแคลนครู ห้องเรียนแออัด และงบประมาณที่ไม่เพียงพอ ก่อนขยายไปสู่ข้อเรียกร้องเรื่องค่าครองชีพ ราคาน้ำมัน และคุณภาพบริการสาธารณะ
วันที่ 17 ตุลาคมที่ผ่านมา กระทรวงมหาดไทยฝรั่งเศสประเมินว่ามีผู้ร่วมชุมนุมทั่วประเทศมากกว่า 550,000 คน โดยการชุมนุมส่วนใหญ่เป็นไปอย่างสงบ แต่บางพื้นที่เกิดเหตุปะทะกับตำรวจ การเผาทำลายทรัพย์สินและปล้นร้านค้า จนนำไปสู่การจับกุมกว่า 2,400 คน และการประกาศมาตรการควบคุมในบางเมือง
ความไม่พอใจไม่ได้จำกัดอยู่แค่ฝรั่งเศส เบลเยียมมีการประท้วงต่อต้านมาตรการลดรายจ่ายภาครัฐและการเปลี่ยนแปลงด้านสวัสดิการ ขณะที่อิตาลีเผชิญการชุมนุมเรื่องค่าแรง ค่าครองชีพ และราคาพลังงาน ส่วนสเปนกับโปรตุเกสมีปัญหาค่าที่อยู่อาศัยและค่าเช่าที่เพิ่มเร็วกว่ารายได้ของประชาชนการชุมนุมเหล่านี้ไม่ได้เป็นขบวนการเดียวกัน และแต่ละประเทศมีสาเหตุเฉพาะของตัวเอง แต่มีปัญหาร่วมกันคือประชาชนต้องการให้รัฐบาลช่วยลดภาระค่าครองชีพ ในขณะที่รัฐบาลกลับมีเงินไม่เพียงพอจะตอบสนองข้อเรียกร้องทั้งหมดโดยเฉพาะในช่วงที่ราคาพลังงานปรับสูงขึ้นจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ยิ่งทำให้ครัวเรือนและภาคธุรกิจต้องรับภาระเพิ่มขึ้น ขณะที่รัฐบาลก็เผชิญแรงกดดันให้เพิ่มมาตรการช่วยเหลือ
ฝรั่งเศสอาจเป็นจุดเปราะบางที่สุดของยุโรปในเวลานี้
ฝรั่งเศสมีหนี้สาธารณะประมาณ 119% ของ GDP หรือเกือบ €3.6 Trillion ขณะที่เศรษฐกิจเติบโตค่อนข้างต่ำ และรายจ่ายภาครัฐสูงกว่า 57% ของ GDP ทำให้รัฐบาลมีพื้นที่จำกัดในการกระตุ้นเศรษฐกิจเพิ่มเติม
ปัญหาของฝรั่งเศสจึงมีความซับซ้อน เพราะหากรัฐบาลต้องการลดการขาดดุลงบประมาณ ก็จำเป็นต้องควบคุมรายจ่ายหรือเพิ่มรายได้จากภาษี แต่ทั้งสองทางเลือกอาจสร้างความไม่พอใจต่อประชาชนและกระทบเศรษฐกิจระยะสั้นในทางกลับกัน หากรัฐบาลยอมเพิ่มรายจ่ายเพื่อบรรเทาการประท้วง ก็อาจทำให้หนี้สาธารณะเพิ่มขึ้น และสร้างความกังวลต่อนักลงทุนในตลาดพันธบัตร ความกังวลนี้เริ่มสะท้อนผ่านต้นทุนกู้ยืมของรัฐบาลฝรั่งเศส โดย Bond Yield อายุ 10 ปีปรับขึ้นใกล้ระดับ 5% ซึ่งเป็นระดับสูงสุดในรอบประมาณ 24 ปี ก่อนลดลงมาอยู่แถว 4.88% ในวันที่ 20 ตุลาคม ขณะเดียวกัน ส่วนต่างผลตอบแทนระหว่างพันธบัตรรัฐบาลฝรั่งเศสกับเยอรมนีอายุ 10 ปี หรือ Yield Spread ขยายขึ้นมาอยู่ใกล้ 150 Basis Points หรือ 1.50% สะท้อนว่านักลงทุนเรียกร้องผลตอบแทนเพิ่มเติมจากการถือพันธบัตรฝรั่งเศสเมื่อเทียบกับเยอรมนี
อย่างไรก็ตาม Bond Yield ที่สูงขึ้นไม่ได้เกิดจากการประท้วงเพียงอย่างเดียว เพราะตลาดพันธบัตรทั่วโลกกำลังเผชิญแรงกดดันจากเงินเฟ้อ ราคาพลังงาน และแนวโน้มดอกเบี้ยที่อาจอยู่ในระดับสูงนานขึ้นอยู่แล้ว ความไม่แน่นอนทางการเมืองของฝรั่งเศสจึงเป็นปัจจัยที่เพิ่มแรงกดดันเข้าไปอีกสำหรับประเทศที่มีหนี้มหาศาล การเพิ่มขึ้นของต้นทุนกู้ยืมย่อมสร้างภาระทางการคลังในอนาคต เพราะรัฐบาลต้องทยอยออกพันธบัตรใหม่เพื่อชำระหนี้เดิมที่ครบกำหนด หากต้นทุนใหม่สูงกว่าหนี้เดิมต่อเนื่อง ภาระดอกเบี้ยก็จะค่อยๆ เพิ่มขึ้นและเบียดบังงบประมาณด้านอื่น
แล้วสถานการณ์ครั้งนี้เหมือนวิกฤติหนี้ยุโรปปี 2010–2012 แค่ไหน?
วิกฤติในอดีตเกิดจากการที่นักลงทุนสูญเสียความเชื่อมั่นต่อความสามารถในการชำระหนี้ของรัฐบาลบางประเทศ โดยเฉพาะกรีซ ก่อนลุกลามไปยังไอร์แลนด์ โปรตุเกส สเปน และอิตาลีเมื่อราคาพันธบัตรรัฐบาลร่วงลง ธนาคารที่ถือพันธบัตรเหล่านั้นจำนวนมากก็ได้รับผลกระทบตามไปด้วย ขณะเดียวกันรัฐบาลที่มีปัญหาหนี้ก็อาจต้องเข้าช่วยเหลือธนาคาร กลายเป็นวงจรที่ปัญหาหนี้รัฐบาลกับปัญหาระบบธนาคารส่งผลกระทบซึ่งกันและกัน แต่สถานการณ์ปัจจุบันมีความแตกต่างอยู่หลายประการ
ประการแรก ระบบธนาคารยุโรปแข็งแกร่งขึ้นมากเมื่อเทียบกับช่วงวิกฤติครั้งก่อน โดยข้อมูล ECB ณ ไตรมาส 2 ปี 2026 ระบุว่าธนาคารขนาดใหญ่ที่อยู่ภายใต้การกำกับของ ECB มีอัตราส่วนเงินกองทุนหลักชั้นที่ 1 หรือ CET1 อยู่ที่ 16.0% ขณะที่อัตราส่วนหนี้เสียอยู่ที่เพียง 2.17%ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่าธนาคารยังมีเงินกองทุนรองรับความเสียหายและคุณภาพสินเชื่อโดยรวมยังไม่ได้ทรุดตัวในลักษณะเดียวกับช่วงวิกฤติครั้งก่อน แม้จะยังมีความเสี่ยงจากราคาพันธบัตรที่ลดลงและต้นทุนเงินทุนที่สูงขึ้น
ประการที่สอง ยุโรปมีเครื่องมือป้องกันวิกฤติมากกว่าในอดีต ทั้งกองทุน European Stability Mechanism หรือ ESM สำหรับช่วยเหลือประเทศที่ประสบปัญหาทางการเงิน และเครื่องมือ Transmission Protection Instrument หรือ TPI ของ ECB ซึ่งสามารถเข้าซื้อพันธบัตรเมื่อเกิดความปั่นป่วนผิดปกติที่กระทบการส่งผ่านนโยบายการเงิน อย่างไรก็ตาม เครื่องมือเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่า ECB จะเข้าช่วยเหลือทุกประเทศโดยไม่มีเงื่อนไข โดยเฉพาะ TPI ที่ต้องพิจารณาความยั่งยืนของหนี้และวินัยทางการคลังด้วย ขณะที่ฝรั่งเศสยังอยู่ภายใต้กระบวนการแก้ไขการขาดดุลงบประมาณเกินเกณฑ์ของสหภาพยุโรป
ดังนั้นการมีเครื่องมือป้องกันวิกฤติช่วยลดความเสี่ยงที่จะเกิดความเสียหายลุกลาม แต่ไม่ได้ทำให้ปัญหาหนี้ของรัฐบาลหมดไป
ความเสี่ยงที่น่ากังวลที่สุดคือ การประท้วงทำให้รัฐบาลแก้ปัญหาหนี้ไม่ได้
ปัจจุบันยังไม่เห็นสัญญาณชัดเจนว่ายุโรปกำลังเข้าสู่วิกฤติการเงินแบบปี 2012 เพราะระบบธนาคารยังมีเงินกองทุนสูง และประเทศสมาชิกยังสามารถระดมทุนผ่านตลาดพันธบัตรได้แต่ความเสี่ยงระยะต่อไปอยู่ที่การเมืองอาจทำให้รัฐบาลไม่สามารถดำเนินมาตรการแก้ไขฐานะการคลังได้ตามแผน หากฝรั่งเศสต้องเพิ่มรายจ่ายเพื่อบรรเทาการประท้วง ขณะที่เศรษฐกิจเติบโตต่ำและภาระดอกเบี้ยสูงขึ้น นักลงทุนอาจเรียกร้องผลตอบแทนพันธบัตรเพิ่มขึ้นอีก ส่งผลให้รัฐบาลต้องจ่ายดอกเบี้ยมากขึ้นและมีงบประมาณสำหรับบริการสาธารณะน้อยลง ปัญหาจะรุนแรงขึ้นหากแรงขายพันธบัตรฝรั่งเศสเริ่มส่งผลต่อประเทศที่มีหนี้สูงอื่นๆ เช่น อิตาลี เพราะนั่นจะสะท้อนว่าตลาดเริ่มกังวลต่อความยั่งยืนทางการคลังของยูโรโซนในภาพรวม ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงฝรั่งเศส
สำหรับนักลงทุน จึงควรติดตาม Yield Spread ของฝรั่งเศสและอิตาลีเทียบกับเยอรมนี ความสามารถในการผ่านงบประมาณปี 2027 ของรัฐบาลฝรั่งเศส ผลการประมูลพันธบัตรรัฐบาล และสัญญาณความตึงตัวด้านเงินทุนของธนาคารยุโรป มากกว่าตัดสินความรุนแรงของปัญหาจากจำนวนผู้ประท้วงเพียงอย่างเดียว
ยังไม่ใช่วิกฤติการเงิน แต่เป็นวิกฤติความเชื่อมั่นที่ไม่ควรมองข้าม
การประท้วงทั่วยุโรปในเวลานี้ยังมีลักษณะเป็นวิกฤติค่าครองชีพและความไม่พอใจต่อการบริหารเศรษฐกิจ มากกว่าจะเป็นวิกฤติการเงินที่เกิดจากการล้มละลายของรัฐบาลหรือธนาคารอย่างไรก็ตาม ความอ่อนแอทางการคลังของฝรั่งเศสทำให้สถานการณ์มีความเสี่ยงมากกว่าการประท้วงทั่วไป เพราะรัฐบาลกำลังถูกกดดันจากสองด้านพร้อมกัน ทั้งประชาชนที่ต้องการความช่วยเหลือเพิ่มเติม และตลาดพันธบัตรที่ต้องการเห็นการควบคุมรายจ่ายหากรัฐบาลสามารถฟื้นความเชื่อมั่นและควบคุมหนี้ได้ ความผันผวนครั้งนี้อาจค่อยๆ คลี่คลาย แต่หากปัญหาการเมืองยืดเยื้อจนรัฐบาลไม่สามารถจัดการงบประมาณได้ ความเสี่ยงก็อาจเริ่มลุกลามจากเศรษฐกิจไปสู่ตลาดการเงิน
วิกฤติหนี้ยุโรปในอดีตเริ่มจากตลาดไม่เชื่อว่ารัฐบาลจะหาเงินมาชำระหนี้ได้ ส่วนความเสี่ยงของยุโรปครั้งนี้เริ่มจากรัฐบาลอาจไม่สามารถตัดสินใจได้ว่าจะลดรายจ่ายส่วนไหนโดยไม่สร้างความขัดแย้งกับประชาชนความแตกต่างนี้ทำให้ยุโรปยังไม่จำเป็นต้องเดินซ้ำรอยวิกฤติปี 2012 แต่หากปล่อยให้ปัญหาการเมืองและหนี้สาธารณะสะสมต่อไป สองวิกฤตินี้ก็อาจเข้าใกล้กันมากขึ้นในอนาคต
Source : Reuters , AP , Euronews , ECB
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ TISCO Contact Center 0 2633 6000 กด 4 , 0 2080 6000 กด 4
ผู้ลงทุนควรทำความเข้าใจลักษณะสินค้า เงื่อนไขผลตอบแทน และความเสี่ยงก่อนการตัดสินใจลงทุน
รายงานฉบับนี้ไม่ถือว่าเป็นคำเสนอหรือคำชี้ชวนให้ซื้อหรือขายหลักทรัพย์ และจัดทำขึ้นเป็นการเฉพาะเพื่อประโยชน์แก่บุคคลที่เกี่ยวข้องกับบริษัทเท่านั้น มิให้นำไปเผยแพร่ทางสื่อมวลชนหรือโดยทางอื่นใด ทิสโก้ไม่ต้องรับผิดต่อความเสียหายใดๆ ที่เกิดขึ้นโดยตรงหรือเป็นผลจากการใช้เนื้อหาหรือรายงานฉบับนี้ การนำไปซึ่งข้อมูล บทความ บทวิเคราะห์ และการคาดหมายทั้งหลายที่ปรากฏอยู่ในรายงานฉบับนี้เป็นการนำไปใช้โดยผู้ใช้ยอมรับความเสี่ยงและเป็นดุลยพินิจของผู้ใช้แต่ผู้เดียว